ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Η ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

Υπάρχει (πραγματικό) μέλλον για τις νέες θεατρικές ομάδες;  

Εδώ και περίπου μια δεκαετία παρακολουθούμε και συμμετέχουμε σε μια έκρηξη θεατρικής προσφοράς στην αθηναϊκή θεατρική πραγματικότητα, που βασίζεται κυρίως στο μεγάλο αριθμό νέων θεατρικών σχημάτων, άλλων βραχύβιων και άλλων ανθεκτικότερων στο χρόνο. Τα σχήματα αυτά αποτέλεσαν διέξοδο για πολλούς, νεαρούς κυρίως στην ηλικία, δημιουργούς, που αισθάνονταν ότι μόνο μέσα από μια τέτοια σύνθεση, αρκετά ανοικτή στη φόρμα της και συλλογική στον τρόπο δουλειάς της, θα μπορούσαν να εκφράσουν τις καλλιτεχνικές τους ανησυχίες ή –έστω απλά- να δοκιμαστούν στο αντικείμενο της τέχνης τους. Έτσι, η πόλη βρέθηκε σήμερα με περισσότερες από 500 τέτοιας μορφής ομάδες, από ανθρώπους που είτε νιώθουν αποκλεισμένοι από τα «συμβατικά θεατρικά σχήματα» είτε δεν τους ενδιαφέρει να ενταχθούν σε αυτά, και ο θεατής καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε έναν αντίστοιχο και ίσως πολλαπλάσιο αριθμό παραγωγών–και στην ουσία να τις στηρίξει οικονομικά.  

Για τον φανατικό θεατρόφιλο μια τέτοια δυνατότητα μοιάζει να έχει μόνο θετικές διαστάσεις. Ιδιαίτερα στην αρχή του φαινομένου, αισθανθήκαμε καλά με τη νέα εικόνα που έμοιαζε να δημιουργείται, αφού το θεατρικό τοπίο χρωματίστηκε και ανανεώθηκε από την ενέργεια, την τόλμη και την κινητικότητα των ομάδων αυτών. Οι παρεπιδημούντες όμως στην πόλη αυτή και όσοι γνωρίζουμε πρόσωπα και πράγματα δεν μπορούμε να μην βλέπουμε όλο και καθαρότερα μια άλλη πλευρά του φαινομένου, που ειδικά τα τελευταία χρόνια μοιάζει να διαβρώνει την ίδια τη βασική επιθυμία όσων το δημιούργησαν. Δεν θα μπω στον πειρασμό να μιλήσω με όρους ποιοτικού προσδιορισμού, γιατί έτσι κι αλλιώς η ποιοτική αξιολόγηση είναι μια προσωπική υπόθεση. Θα εντοπίσω όμως δύο αντικειμενικά προβλήματα, που νομίζω ότι αργά ή γρήγορα θα διογκωθούν –αν αυτό δεν έχει ήδη γίνει- και θα αποδειχτούν καθοριστικά για την προοπτική αυτής της ιστορίας.  

Το πρώτο είναι αυτό του αριθμού των παραγωγών σε σχέση με το εν δυνάμει κοινό της Αθήνας σήμερα. Πού να πρωτοπάει ένας υποψήφιος θεατής –και δεν μιλώ για τους συγγενείς, φίλους, συναδέλφους ή επαγγελματίες του θεάτρου- όταν ανοίγοντας το έντυπο με τις παραστάσεις βρίσκεται μπροστά σε ένα ατέλειωτο κατάλογο προσφοράς; Τι να επιλέξει; Το έργο; Συνήθως αυτό είναι καινούριο, αν δεν είναι το αποτέλεσμα μιας σύνθεσης ή μια πρωτότυπης συγγραφής. Τους ηθοποιούς ή τον σκηνοθέτη; Είναι –και ευτυχώς- οι περισσότεροι, νέα παιδιά, με πίστη ίσως στις δυνάμεις τους, αλλά χωρίς άλλες ασφαλείς παρακαταθήκες. Το θέατρο στο οποίο στεγάζεται η ομάδα; Ίσως, αλλά -όπως έχει αποδειχτεί πια- ούτε και αυτό μπορεί να είναι ένα απόλυτα ασφαλές κριτήριο. Το «από το στόμα στο αυτί»; Ναι, αλλά μέχρι να γίνει αυτή η άτυπη διαφήμιση, η παράσταση έχει πιθανότατα κατέβει, διότι η ομάδα που κάνει η ίδια την παραγωγή δεν μπορεί πια να νοικιάζει το χώρο. Το αποτέλεσμα σε κάθε περίπτωση είναι ότι το κοινό διασπάται, το θέατρο δεν γεμίζει, η παραγωγή «μπαίνει μέσα», οι συντελεστές δεν πληρώνονται –τις περισσότερες φορές πληρώνουν!  

Και πάνω σε αυτό δημιουργείται το δεύτερο –και σαφώς πιο επικίνδυνο- πρόβλημα. Νέα παιδιά που στο όνομα της καλλιτεχνικής έκφρασης φυτοζωούν, χρεώνονται, δυστυχούν και εν τέλει –ω του φαύλου κύκλου!- δουλεύουν σε μπαρ ή καφέ προκειμένου να «κάνουν αυτό που αγαπούν για να μην σπαταλιούνται δουλεύοντας σε μπαρ ή καφέ»! Μέσα σε αυτό το θολό τοπίο, εμφανίστηκαν τον τελευταίο καιρό –όπως συμβαίνει πάντα στα θολά τοπία- και φαινόμενα εκμετάλλευσης από όσους θεωρούν ότι μπορούν να βουλώσουν δικές τους οικονομικές τρύπες με το πάθος –πολλές φορές αφελές- κάποιων νέων, που στο όνομα μιας παράστασης δεν συνειδητοποιούν τα ανοίγματα που κάνουν. Το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι άλλο από την διάλυση των ομάδων και την απογοήτευση των νέων ανθρώπων.  

«Βγαίνει ο καθένας και δηλώνει ηθοποιός ή σκηνοθέτης, χωρίς το παραμικρό ταλέντο», ισχυρίζονται κάποιοι. Μπορεί να υπάρχει μια γερή δόση αλήθειας σε αυτό, αν και η ιστορία έχει αποδείξει ότι σε τέτοιες εκτιμήσεις υπάρχει επίσης ένα σοβαρό ενδεχόμενο λάθους. Όμως ακόμη και αν το τοπίο –μπορεί να- καθαρίσει από μόνο του, αφού «θα επιβιώσουν μόνο όσοι αξίζουν», αισθανόμαστε ότι μπορεί και πρέπει να υπάρχει η στήριξη που θα εμποδίσει μια ενδεχόμενη κατάρρευση του φαινομένου -καταστροφική για την ανανέωση του θεάτρου. Το Εθνικό Θέατρο επιχειρεί από φέτος –παρά την οικονομική κρίση- να διερευνήσει τρόπους λύσης και να δώσει ένα βήμα απρόσκοπτης καλλιτεχνικής εργασίας σε νέες ομάδες. Στο Group Hostel του Σύγχρονου Θεάτρου Αθήνας, επιλέχθηκαν και φιλοξενούνται πέντε νέες ομάδες, που έχουν ήδη δώσει ένα στίγμα δράσης στο θεατρικό μας τοπίο. Οι ομάδες αυτές δρουν απολύτως ελεύθερα και στηρίζονται σε όλα τα επίπεδα –οικονομικό, τεχνικό, παραγωγής- από το Εθνικό Θέατρο, προκειμένου να κάνουν ανεμπόδιστα τη δουλειά τους. Ήδη, οι δύο από αυτές, οι Κανιγκούντα και οι blitz, έχουν ξεκινήσει τις παραστάσεις τους. Οι πρώτοι με μια σύγχρονη και πολύ ζωντανή προσέγγιση της κλασικής «Βεγγέρας» του Ηλία Καπετανάκη και οι δεύτεροι, μέσα από τον αναγνωρίσιμο και πάντα δυναμικό κώδικα γραφής τους, με μια αιρετική επιτομή και ανάγνωση της ιστορίας του 20ού αιώνα. Τα αρχικά δείγματα από αυτήν την προσπάθεια στο Group Hostel είναι ενθαρρυντικά και υποδεικνύουν ίσως ένα μοντέλο που πρέπει να υιοθετηθεί σε μια μόνιμη βάση: στήριξη από υγιείς και αξιόπιστους φορείς χωρίς κερδοσκοπική πρόθεση, παροχή των απαραίτητων εχέγγυων για μια ολοκληρωμένη επαγγελματική παραγωγή και πίστη στις ικανότητες και τις δυνάμεις των νέων δημιουργών.  

Το κοινό του θεάτρου ανταποκρίνεται θετικά στην ιδέα του Group Hostel, αφού προφανώς η σφραγίδα του Εθνικού Θεάτρου δίνει στο εγχείρημα μια ισχυρή αξιοπιστία. Εμείς θεωρούμε ότι ανοίγουμε μια υποθήκη για το μέλλον και γι αυτό σας καλούμε να στηρίξετε με την παρουσία σας τον «ξενώνα» μας. Δεν έχει κανένα νόημα η προσπάθεια να εγκλωβιστεί μέσα στα όρια του κοινού των «ειδικών» και να ομφαλοσκοπεί στο διηνεκές. Χρειάζεται την αποδοχή από το μέσο κοινό, τον πραγματικό θεατρόφιλο, τον θεατή που επιλέγει συνειδητά μια παράσταση. Στο Εθνικό Θέατρο θα επιμείνουμε –αν δεν υπάρξουν δραματικές οικονομικές συρρικνώσεις- στην προσπάθεια, γιατί την πιστεύουμε και επενδύουμε σε αυτήν. Θα συνεχίσουμε να δίνουμε χώρο σε διαφορετικές και περισσότερες ομάδες, με στόχο όχι τον πληθωρισμό αλλά μια εξυγίανση του φαινομένου. Για να υπάρξει ένα στοιχειώδες μέλλον για τους νέους ανθρώπους και τις ομάδες αυτές, πρέπει να δημιουργηθούν συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να συγκεντρωθούν στην ουσία της δουλειάς τους και να μη φθείρονται σε μια μίζερη πραγματικότητα, την οποία δικαίως οραματίζονται να αλλάξουν.

Σάββας Κυριακίδης
Υπεύθυνος Τμήματος Δραματολογίου