ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Η ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

Μετακινήσεις, Ανταλλαγές, Δημιουργία

Το θέατρο πάντοτε λειτουργούσε με όρους ανταλλαγής και μετακίνησης. Από τη δημιουργία του μέχρι σήμερα το θέατρο, όπως και ο άνθρωπος, είναι ένα ανοιχτό πεδίο μεταφοράς εμπειριών, δεδομένων, προτάσεων, σκέψεων και δράσεων. Είναι μια πλατφόρμα επικοινωνίας που προϋποθέτει όχι μόνο τη σύμπραξη ανθρώπων και την ανταλλαγή των ιδεών τους αλλά και το συνεχές φρεσκάρισμα, τη διαρκή ανανέωση μέσα από νέες συνεργασίες, νέους ανθρώπους και τόπους. Το θέατρο ταξιδεύει και συνομιλεί και μέσα από αυτή τη δημιουργική διαδικασία αναγεννιέται, ανανεώνεται, εξελίσσεται.

Σήμερα που οι όροι μετακίνησης και ενημέρωσης είναι πολύ πιο εύκολοι, που οι άνθρωποι ταξιδεύουν χωρίς δυσκολία και το φράγμα της γλώσσας έχει ως ένα βαθμό ξεπεραστεί με την εκμάθηση όλο και περισσότερων ξένων γλωσσών, ανεπτυγμένος είναι και ο πολιτιστικός τουρισμός. Επαγγελματίες ή εραστές της τέχνης ταξιδεύουν προκειμένου να παρακολουθήσουν σημαντικές παραστάσεις, να προβληματιστούν, να ενημερωθούν. Ταυτόχρονα, μεγάλες παραγωγές εντάσσουν την χώρα μας στο πλαίσιο παγκόσμιων περιοδειών που πραγματοποιούν. Θίασοι και φημισμένες παραστάσεις της διεθνούς πρωτοπορίας προσκαλούνται όλο και συχνότερα στη χώρα μας τόσο από την ιδιωτική πρωτοβουλία όσο και από κάποια ανήσυχα φεστιβάλ με επικεφαλής φυσικά το Φεστιβάλ Αθηνών, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη ενός περισσότερο ενημερωμένου και υποψιασμένου κοινού.

Καθοριστικό ρόλο παίζει επίσης η εκπαίδευση των καλλιτεχνών, καθώς σημαντικοί, ή λιγότερο σημαντικοί, δημιουργοί έρχονται στην Ελλάδα για να διδάξουν στα πολυάριθμα εργαστήρια και σεμινάρια που οργανώνονται (εδώ αξίζει να σημειωθεί η μεγάλη προσφορά του Εθνικού Θεάτρου στον τομέα αυτό με την Θερινή Ακαδημία). Άλλοι πάλι επιλέγουν να συνεχίσουν ή να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους στο εξωτερικό. Σε καμία περίπτωση αυτό δεν αποτελεί καινούργια πρακτική. Αρκεί να φέρουμε στο νου μας μια σειρά σημαντικών σκηνοθετών, ηθοποιών, συγγραφέων και σκηνογράφων που φοίτησαν στο εξωτερικό στο πλάι ευρωπαίων κυρίως δημιουργών και μετέφεραν δημιουργικά τη γνώση τους, δημιουργώντας στην Ελλάδα τις δικές τους σχολές.

Ένα τρίτο σκέλος τέλος αφορά τη μετακίνηση των καλλιτεχνών ως αυτόνομες μονάδες που έρχονται να δημιουργήσουν και να σκηνοθετήσουν στη χώρα μας. Ο συγχρωτισμός των καλλιτεχνών, αυτό το πάντρεμα των διαφορετικών παραδόσεων, πολιτιστικών καταβολών, νοοτροπίας, τάσεων και τρόπου εργασίας μόνο θετικός μπορεί να αποβεί μακροπρόθεσμα ακόμα και αν κάποιες φορές τα αποτελέσματα είναι κατώτερα των προσδοκιών μας.

Το Εθνικό θέατρο μέσα σε αυτό το πλαίσιο ανοίγματος προς τον κόσμο, την εγρήγορση για όλα όσα συμβαίνουν στην ευρύτερη θεατρική κοινότητα, μπήκε σε αυτή τη διαδικασία συνεύρεσης, συνεργασίας και τολμηρής πρόκλησης. Κάποιες πρώτες προσπάθειες είχαν ξεκινήσει ήδη από την προηγούμενη καλλιτεχνική διεύθυνση με την Ηλέκτρα που ήρθε να σκηνοθετήσει με Έλληνες ηθοποιούς ο Πήτερ Στάιν. Στο διάστημα των τελευταίων τριών ετών όμως, επιχειρήθηκε μια συστηματικότερη επαφή με το θεατρικό γίγνεσθαι της Ευρώπης και μια σταθερή συναναστροφή που θα αποτελέσει τη βάση για ένα δυναμικό παρόν του Εθνικού μας Θεάτρου στα θεατρικά δρώμενα ολόκληρης της Ευρώπης και όχι μόνο της ελληνικής επικράτειας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το Εθνικό Θέατρο έγινε μέλος της Ένωσης των Θεάτρων της Ευρώπης και αποφάσισε να καλέσει στην Ελλάδα σκηνοθέτες για να δουλέψουν με Έλληνες ηθοποιούς.

Η αρχή έγινε με τον Μαρκ φον Χένινγκ και τον Έμπορο του Λας Βέγκας στο Ρεξ και στη συνέχεια με τον διεθνούς φήμης Γιόσι Βίλερ που κλήθηκε να σκηνοθετήσει τον Κλήρο του Μεσημεριού του Πολ Κλοντέλ στην Πειραιώς 260. Ακολούθησε τη θερινή περίοδο ο βουλγαρικής καταγωγής Ντίμιτερ Γκότσεφ με τους αισχυλικούς Πέρσες, μια παράσταση που αποτέλεσε αφορμή για μια σειρά έντονων συζητήσεων και αντιπαραθέσεων. Φέτος, προηγήθηκε ο Λιθουανός Τσεζάρις Γκραουζίνις που εργάστηκε ελεύθερα πάνω στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη Ζορμπάς ενώ στην Κεντρική Σκηνή ο Νορβηγός σκηνοθέτης Έιρικ Στούμπε, μέχρι πρότινος καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου της Νορβηγίας, σκηνοθέτησε το έργο του συμπατριώτη του Ίψεν Η κυρία από τη θάλασσα, σε μια παράσταση που κερδίζει τις εντυπώσεις με την καθαρή, λιτή και μεστή σκηνική της ανάγνωση. Σε λίγες εβδομάδες, ο Γάλλος σκηνοθέτης Λωράν Σετουάν, που ανέρχεται ραγδαία στον ευρωπαϊκό καλλιτεχνικό ορίζοντα, θα κάνει πρεμιέρα με το έργο του Μπύχνερ Λεόντιος και Λένα στη Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος», έχοντας στη διάθεσή του μια ομάδα νέων και δυναμικών ελλήνων ηθοποιών.

Μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο της δυναμικής ανταλλαγής και των επιρροών, το corpusτων φετινών Αναγνώσεων (17-21/3) αποτελεί μια σειρά έργων που γράφτηκαν στο εξωτερικό από έλληνες συγγραφείς. Το παράλληλο πρόγραμμα της Κοινής Θέας, ένας ζωντανός διάλογος του θεάτρου με τις εικαστικές τέχνες, από την έναρξή του (τρία χρόνια πριν) άνοιξε τη δράση του στον κόσμο σε μια διαδικασία δημιουργικής συνδιαλλαγής. Φέτος, εντείνει αυτόν τον διάλογο μεταξύ Ελλήνων και ξένων εικαστικών καλλιτεχνών, έχοντας ως όχημα τις φωτογραφίες της αμερικανίδας Rhona Bitner, τα βίντεο του βέλγου Michel François και γλυπτικές εγκαταστάσεις της Μάρως Μιχαλακάκου.

Το στοίχημα φυσικά είναι μεγάλο καθώς υπάρχουν πολλά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν με κυριότερο το ζήτημα της γλώσσας καθώς το θέατρο είναι και λόγος και μάλιστα λόγος που υπαγορεύει καταστάσεις, συναισθήματα και διάνοιες. Όμως το θέατρο, και πόσω μάλλον ένας φορέας όπως το Εθνικό Θέατρο, οφείλει να έχει τα μάτια ανοιχτά και τις αισθήσεις σε ετοιμότητα προκειμένου να συλλάβει τον παλμό της εποχής στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, προκειμένου να υπάρχει στο σήμερα, να δοκιμάζει και να πετυχαίνει αυτό το ένα βήμα παραπάνω κάθε φορά. Το θέατρο, όπως και ο άνθρωπος, πρέπει να κοιτάζει μπροστά με θάρρος και τόλμη. Να συμβαδίζει με τις άλλες τέχνες, με τους άλλους δημιουργούς ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους, δοκιμάζοντας, ενσωματώνοντας και απορρίπτοντας τάσεις και προτάσεις. Και μέσα από αυτή τη δημιουργική συναναστροφή, τον γόνιμο διάλογο, το ελληνικό θέατρο όπως και κάθε θέατρο, θα ενισχύεται για να βοηθήσει και την εξάπλωση της φήμης του αλλά και για να ενταχθεί στους όρους της σύγχρονης δημιουργίας και ανταλλαγής.

Ένα πράγμα είναι σίγουρο: το θέατρο δεν μπορεί να κλειστεί στον εαυτό του ακόμα και όταν οι συγκυρίες είναι δύσκολες, ακόμα και σε περιόδους κρίσης όπως η τωρινή. Το θέατρο, - όπως και η τέχνη εν γένει-, είναι εδώ, παρόν, κρίνεται και κρίνει, δοκιμάζει και δοκιμάζεται αλλά πάντα σε μια συλλογικότητα πέρα από σύνορα και εθνικότητες. Τα μεγάλα έργα, όπως και οι σημαντικοί καλλιτέχνες δεν έχουν εθνικότητα. Ανήκουν σε όλους και δοκιμάζονται παντού. Το θέατρο δεν αγαπά τη μοναξιά, τον αυτισμό, τα σύνορα.

Ειρήνη Μουντράκη, θεατρολόγος
Διεθνείς Σχέσεις Εθνικού Θεάτρου